کاهش تجویز داروهای بالقوه نامناسب برای سالمندان با استفاده از سامانه هشدار هوشمند در نسخه‌نویسی الکترونیک

لیلا غمخوار معاون بیمه سلامت استان تهران در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری سلامت، این طرح با هدف ارتقای ایمنی دارویی سالمندان، بهبود کیفیت تجویز دارو و استفاده از ظرفیت فناوری‌های نوین در نظام سلامت اجرا شده و نتایج آن در مجله معتبر بین‌المللی Journal of the American Geriatrics Society در سال ۲۰۲۶ منتشر شده است.

در این پژوهش، تأثیر به‌کارگیری سامانه هشدار هوشمند در نسخه‌نویسی الکترونیک بر الگوی تجویز داروهای بالقوه نامناسب برای سالمندان بررسی شد. این سامانه با استفاده از معیارهای علمی Beers ۲۰۲۳، هنگام تجویز داروهایی که ممکن است برای افراد ۶۵ سال و بالاتر نامناسب باشند، هشدارهای لازم را به‌صورت لحظه‌ای در اختیار پزشک قرار می‌دهد.

دکتر لیلا غمخوار، مجری این طرح پژوهشی، با اشاره به اهمیت ارتقای ایمنی دارویی سالمندان، هدف از اجرای این طرح را استفاده از ظرفیت نسخه‌نویسی الکترونیک برای کمک به تصمیم‌گیری بالینی پزشکان و کاهش تجویز داروهای بالقوه نامناسب عنوان کرد. در این پژوهش، بیش از ۲۳۰ هزار نسخه الکترونیک متعلق به سالمندان ۶۵ سال و بالاتر در دو دوره زمانی پیش و پس از اجرای سامانه هشدار بررسی شد.

نتایج نشان داد که پس از اجرای سامانه، سهم نسخه‌های حاوی حداقل یک داروی بالقوه نامناسب از ۲۳.۲۴ درصد به ۲۱.۴۶ درصد کاهش یافت که معادل کاهش نسبی ۷.۶۶ درصدی است. همچنین کاهش معنادار تجویز برخی داروهای پرخطر برای سالمندان، از جمله متوکاربامول، کتورولاک، کلرفنیرامین، نورتریپتیلین و ایندومتاسین، از دیگر یافته‌های این پژوهش بود.

استفاده از هشدارهای هوشمند بدون محدود کردن اختیار پزشک

یکی از ویژگی‌های این طرح، طراحی سامانه هشدار به‌گونه‌ای است که بدون ایجاد محدودیت اجباری در نسخه‌نویسی، اطلاعات علمی لازم را هنگام انتخاب دارو در اختیار پزشک قرار می‌دهد.

در این سامانه، با شناسایی سن بیمار و انتخاب داروی بالقوه نامناسب، پیام هشدار روی صفحه پزشک نمایش داده می‌شود. پزشک همچنین می‌تواند اطلاعات تکمیلی درباره عوارض احتمالی دارو، خطرات مصرف آن در سالمندان و گزینه‌های درمانی ایمن‌تر را مشاهده کند. این رویکرد ضمن حفظ استقلال تصمیم‌گیری بالینی پزشکان، زمینه بازنگری در انتخاب دارو و توجه بیشتر به ایمنی دارویی سالمندان را فراهم می‌کند.

نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از سامانه‌های پشتیبان تصمیم‌گیری بالینی در بستر نسخه‌نویسی الکترونیک می‌تواند با بهبود الگوهای تجویز دارو همراه باشد. با توجه به افزایش جمعیت سالمند کشور، شیوع بیماری‌های مزمن و مصرف هم‌زمان چند دارو در این گروه سنی، توسعه چنین ابزارهایی می‌تواند یکی از راهکارهای ارتقای ایمنی دارویی و بهبود کیفیت خدمات سلامت باشد.

انتخاب این طرح به‌عنوان یکی از طرح‌های برگزیده نخستین رویداد نوآورانه، فناورانه و تجربه بیمه سلامت ایران (HiNext۲۰۲۶)، نمونه‌ای از توجه به استفاده کاربردی از داده‌های بیمه‌ای، فناوری اطلاعات سلامت و شواهد علمی برای بهبود فرایندهای ارائه خدمات سلامت است.